tel. kom. 693-396-774
tel./fax: (71) 336 10 36
e-mail: centrum@biomed.org.pl

Trening fiksacji w nauce czytania

Wyszukaj w serwisie

Czytanie jako złożony proces poznawczy

Wśród umiejętności wczesnoszkolnych znajduje się m.in. czytanie, pisanie i wykonywanie podstawowych działań arytmetycznych. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, posiadają różne zaburzenia i bariery, które uwidaczniają się przy próbach radzenia sobie z materiałem szkolnym. W każdej klasie szkoły podstawowej możemy zaobserwować dzieci, które uczą się czytać w mgnieniu oka, lecz także zawsze znajdą się takie, dla których wydaje się to być bardzo trudnym zadaniem i pomimo wysiłku, nie widzą pozytywnych rezultatów.

                                http://communicationclubhouse.com/wp-content/uploads/2015/05/ChildReadingProblem.jpg

Jeżeli przejrzymy fora internetowe na temat przyczyn problemów z czytaniem, znajdziemy wiele możliwych odpowiedzi, m.in. wady wymowy, zaburzenia słuchu (w szczególności fonematycznego), zaburzenia emocjonalne (np. depresja, lęki, czy fobie), zaburzenia ze spektrum autyzmu, specyficzne trudności w nauce, trudności ze skupieniem uwagi, nadpobudliwość psychoruchowa, zaniedbania środowiskowe, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenia neurologiczne oraz wiele innych. Z pewnością są to nieprawidłowości, na które należy zwrócić uwagę, jednakże, współczesne badania naukowe wskazują na jeszcze inne rozwiązanie (które wcale nie wyklucza wyżej wymienionych i może z nimi współistnieć lub występować samodzielnie).

Przyjrzyjmy się bliżej ruchom oczu

Jeżeli wyobrazimy sobie osobę, która właśnie czyta, to opisujemy ją zwykle jako siedzącą i nieruchomą, poruszającą jedynie oczami. Jako że oczy są kluczowym elementem podczas czytania, warto się im przyjrzeć bliżej i przeanalizować ich specyficzne ruchy. Można to zrobić po prostu obserwując ruchy oczu dziecka podczas czytania, lecz jest to bardzo niedokładna i męcząca metoda.
 
http://www.rcarnold.co.uk/childrens_eyesight.html

Eye tracker myGaze

Z tego powodu używa się teraz specjalnej aparatury, która umożliwia dokładne śledzenie ruchów oczu dziecka. Dzięki tzw. eye trackerom (ang. eye trackers) możemy obserwować i analizować tempo czytania, które wyrazy sprawiają problemy, ile czasu zajmuje mu poprawienie się oraz czy myli linijki lub przeskakuje wyrazy. Montaż eye trackera myGaze jest bardzo prosty w użyciu i bezpieczny, ponieważ nie wymaga podłączania do dziecka żadnych przewodów, ani czujników.

W czym tkwi problem?

Nie jest nowością, że dzieci dyslektyczne czytają dłużej i częściej popełniają błędy. Najnowsze badania okulograficzne wskazują, że dzieci te charakteryzuje większa liczba regresji, czyli przenoszenia wzroku na już raz przeczytane słowo. Jednakże to nie wszystko.
Jeżeli już mowa o przerzucaniu wzroku, to dzieci dyslektyczne robią to z naprawdę dużym rozmachem. Wygląda to, jakby nie mogły wycelować wzrokiem w kolejny wyraz. Widać to idealnie w badaniach z użyciem eye trackera, który rejestruje ścieżkę wodzenia wzrokiem. Te ruchy oczu zwane sakadami (lub sakkadami), są również wybujałe przy przechodzeniu z linijki do linijki [4].

Dziecko dyslektyczne - ścieżka wodzenia wzrokiem
Ścieżka wodzenia wzrokiem u dyslektycznego 11-latka
 
Dziecko niedyslektyczne - ścieżka wodzenia wzrokiem
Ścieżka wodzenia wzrokiem u 11-latka bez problemów z czytaniem

Wraz z nabywaniem umiejętności czytania u przeciętnego człowieka, maleje czas i liczba fiksacji [1]. Fiksacjami nazywamy nakierowanie wzroku na dany przedmiot, czy w tym wypadku wyraz lub sylabę. Oznacza to, że im lepiej umiemy czytać, to potrafimy objąć wzrokiem (i zrozumieć) coraz więcej liter lub wyrazów na raz. Dzieci z trudnościami w czytaniu wydają się przerzucać wzrok po kolei z literki na literkę lub z sylaby na sylabę, co jest głównym powodem wolnego tempa czytania. Dzieci do 10 roku życia rzeczywiście gorzej radzą sobie z koordynacją wzrokową, jednakże po osiągnięciu tego wieku, liczba ich fiksacji podczas czytania powinna być zbliżona do tej obserwowanej u dorosłych [2].

Jakie ćwiczenia mogą pomóc dziecku dyslektycznemu?

Przede wszystkim trening ruchów oczu i fiksacji pozwala upłynnić ruchy sakkadowe oczu oraz uczy skupienia uwagi wzrokowej w odpowiednim miejscu.
Terapia poprowadzona przy użyciu eyetrackera stanowi nieocenione źródło wiedzy na temat tego, co jest najbardziej problematyczne dla dziecka i pozwala na automatyczny trening. Precyzja trackera myGaze oraz barwne aktywności zaangażują każdego małego czytelnika w kontrolę wzrokową. Pakiety oprogramowania Inclusive Technology zostały tak zaprojektowane, by w zabawny sposób trenować m.in. płynność ruchów oczu, śledzenie wzrokiem za ruchomym celem, czy też utrzymanie fiksacji wzroku w konkretnym miejscu.
Bardzo łatwa obsługa sprzętu oraz oprogramowania pozwala nie tylko terapeutom, lecz także rodzicom
i opiekunom na przeglądanie nagrań wideo z wykonywanych przez ucznia zadań, tworzenie map cieplnych oznaczających miejsca fiksacji wzroku oraz wygenerowanie linii demonstrujących ścieżki wodzenia wzrokiem. Narzędzia te pozwalają na dokładną analizę problemu i obserwację postępów przez porównywanie wcześniejszych nagrań z bieżącymi.

Eye tracker
 
Oprogramowanie zawiera gry i zabawy dla początkujących, czyli aktywności mające na celu w ogóle zachęcenie dziecka do patrzenia na ekran i pokazanie, że odpowiednie wodzenie wzrokiem może gwarantować dobrą zabawę! Wszystkie aktywności są zróżnicowana pod względem poziomu trudności
i łagodnie przechodzią z gier do coraz trudniejszych zadań, w których nie mniej jednak zawsze czeka audiowizualna nagroda za poprawne wykonanie.
Tematyka czytanego tekstu ma istotny wpływ na efektywność czytania u osób, które mają z tym większy problem. Liczba fiksacji u osób dużo czytających jest mniej zależna od kontekstu tekstu, co oznacza, że dobrzy czytelnicy szybko poradzą sobie z tekstem (z mniejszą liczbą fiksacji), który jest dla nich nieciekawy [3]. Warto więc zadbać, aby dziecko ćwiczyło czytanie zabawnych tekstów, dopasowanych indywidualnie do jego zainteresowań, dopóki nie osiągnie wystarczającego poziomu.
Dodatkowo - ćwiczenia uwagowe: u dzieci z problemami w czytaniu często deficyty uwagi powodują, że litery słów widzianych peryferyjnie zakłócają prawidłowe przetwarzanie aktualnie fiksowanego słowa [1].
Dlatego zdecydowanie warto trenować jednocześnie kontrolę wzrokową, jak i procesy uwagi. Niezwykle przydatne w tym celu są zajęcia z EEG-Biofeedbackiem, który w ciekawy dla dziecka sposób ćwiczy jego koncentrację i selektywność uwagi.

Składowe zestawu:
  • Tracker myGaze – urządzenie wychwytujące kierunek wzroku i umożliwiające kontrolę wzrokową,
  • oprogramowanie Attention and Looking – zachęca do podążania wzrokiem za obrazkami na ekranie, trenuje płynne śledzenie celu, ćwiczy umiejętność fiksacji wzroku,
  • oprogramowanie Exploring and Playing – poprawia precyzję ruchów oczu, uczy przeszukiwania ekranu w poszukiwaniu konkretnego celu,
  • oprogramowanie Choosing and Learning – ćwiczy precyzję sterowania, klikania, przeciągania I upuszczania elementów na ekranie za pomocą wzroku, dzięki zadaniom wielokrotnego wyboru uczy zwracania uwagi na wszystkie możliwe wybory,
  • Gra Eye Can Fly – jej niezwykle przejrzysta grafika pobudzi każdego leniucha do wytężenia wzroku, by przelecieć nad farmami i obserwować z lotu ptaka zarówno dary natury, jak i wytwory rąk człowieka. Oprócz dobrej zabawy, gra uczy geografii – kierunków oraz regionów świata.
 
Beata Weber
kognitywista, terapeuta EEG Biofeedback I SCP Biofeedback


Bibliografia
[1] Mawduk D., Krejtz I., Krejtz K., Rodziewicz A. (2015). Jak czytaja polskie dzieci z dysleksją? Badanie okulograficzne stylów czytania. Studia Psychologiczne. t. 53 (2015), z. 4, s. 18–26.
[2] Seassau M., Bucci M.-P. (2013). Reading and Visual Search: A Developmental Study in Normal Children. PLOS ONE, 8 (7): e70261.
[3] Reichle E.D., Liversedge S.P., Drieghe D., Blythe H.I., Joseph H.S.S.L., White S. J., Rayner K. (2013). Using E-Z Reader to examine the concurrent development of eye-movement control and reading sill. Dev Rev 33(2): 110–149.
[4] Jainta S., Zapoula Z. (2011). Dyslexic Children Are Confronted with Unstable Binocular Fixation while Reading. PLOS ONE, 6(4): e18694.