tel. kom. 693-396-774
tel./fax: (71) 336 10 36
e-mail: centrum@biomed.org.pl

Diagnostyka metodą Warnkego

Wyszukaj w serwisie

Przyczyny trudności w uczeniu się, dysleksji

Coraz więcej danych z najnowszych badań mówi o tym, że w przypadku dzieci zmagających się z trudnościami w szkole, stwierdza się deficyt w zakresie percepcji oraz czynności ruchowych. Zauważa się także występujące braki w różnicowaniu dźwięków o odmiennej wysokości i czasie trwania oraz kłopoty z określeniem kolejności występowania bodźców wzrokowych i słuchowych oraz koordynacją wzrokowo-słuchową, a samo wykonanie tych zadań zajmuje im o wiele więcej czasu niż osobom bez problemów czy dysleksji.
 
Uważa się, że zautomatyzowany przebieg funkcji podstawowych (low-level), czyli podstawowych umiejętności w zakresie słyszenia, widzenia i ruchu, oraz jego związek z wyższymi umiejętnościami, do których należy prawidłowa pisownia, jest predyktorem do domniemanych przyczyn dysleksji.
 
 
Nie istnieje jedna przyczyna problemów dyslektycznych. Znanych jest 12 zależności między różnymi zaburzeniami funkcji sensorycznych i/lub motorycznych (potwierdzonych przez naukowców), a problemami związanymi z dysleksją. 

Przyczyny d ysleksji mogą mieć źródło w widzeniu:

  • spostrzeganie dynamiczne
  • nieostre ruchy sakkadowe
  • zez ukryty

Przyczyny dysleksji mogą mieć źródło w motoryce:

  • czas reakcji motorycznej
  • problemy z równowagą
  • umiejętność synchronicznego wykonywania/ wystukiwania rytmu.

Przyczyny dysleksji mogą wynikać również ze słyszenia:

  • rozpoznawanie fonemów
  • próg kolejności
  • rozpoznawanie wzorców słuchowych
  • dostęp do zasobów słownictwa
  • krótkoterminowe powtarzanie sylab
  • różnicowanie tonów.

Metoda Warnkego to 14 kroków diagnostycznych

Na podstawie powyższych zależności został opracowany sposób wykrywania deficytów odpowiedzialnych za oddziaływanie wielokierunkowe, angażujące nie tylko wzrok i słuch, ale także funkcje motoryczne. 
 
Przy testowaniu centralnego przetwarzania sygnałów spostrzeżeniowych bardzo ważne jest sprawdzenie jak największej liczby funkcji, w stosunkowo krótkim czasie. Ma to na celu kontrolę zakresu, w jakim funkcje te są zautomatyzowane, a także uniknięcie błędów spowodowanych przez niewłaściwe odpowiedzi zmęczonego dziecka.

Pierwszych 8 testów przeprowadza się za pomocą urządzenia A4Lab - Brain Audiometr, pozostałe wykonuje się za pomocą specjanie w tym celu zaprojektowanych narzędzi diagnostycznych.
 

Funkcje sprawdzane za pomocą metody Warnkego:

Próg kolejności wzrokowej

jest to wielkość określająca rozdzielczość czasową bodźców wzrokowych, czyli odległość między dwoma takimi bodźcami, której określenie jest niezbędne do oddzielnego ich postrzegania i uporządkowania. Dzięki centralnemu przetwarzaniu wzrokowemu możemy np. oglądać film, w którym ruch jest płynny. Wydłużony próg kolejności wzrokowej powoduje, że zazwyczaj szybkie skanowanie wzrokowe obrazów – potrzebne przy czytaniu – przebiega o wiele wolniej i staje się zajęciem pracochłonnym. Ponieważ człowiek, u którego próg kolejności wzrokowej jest niższy od wartości przeciętnej, nie jest tego w ogóle świadomy, tradycyjny trening czytania jest niemal bezsensowny, dopóki nie zostanie wytrenowane powtarzanie czasowe w zakresie widzenia. 
Próg kolejności wzrokowej mierzony jest za pomocą następujących bezpośrednio po sobie błysków. Dziecko proszone jest o wskazanie ich kolejności.     

Próg kolejności słuchowej

jest to wielkość określająca rozdzielczość czasową bodźców słuchowych, czyli odległość między dwoma takimi bodźcami. Jeżeli wartość ta jest zbyt wysoka, dziecko z trudnością odróżnia od siebie głoski zwarto-wybuchowe (b-d-g-k-p-t) bądź też w ogóle nie odróżnia ich od siebie, co prowadzi do trudności w zrozumieniu mowy.
Zdolność tę mierzy się za pomocą następujących bezpośrednio po sobie dźwięków. Dziecko wskazuje, który dźwięk pojawił się w słuchawkach jako pierwszy.

Słyszenie kierunkowe

jest to istotna wartość pomiarowa oznaczająca umiejętność śledzenia toku lekcji w otoczeniu dźwięków zakłócających, które w standardowym pomieszczeniu klasowym mają natężenie ok. 50–60 dB(A). 
Słyszenie kierunkowe mierzone jest za pomocą bocznego kliknięcia w słuchawkach. Dziecko proszone jest o wskazanie kierunku, z którego pojawiło się kliknięcie .

Różnicowanie tonów

jest to umiejętność szybkiego spostrzegania różnic wysokości dźwięków pojawiających się jeden po drugim. Zdolność ta jest niezwykle istotna dla różnicowania samogłosek i dekodowania melodii mówienia. 
Różnicowanie tonów mierzy się za pomocą dwóch różnych tonów pojawiających się w słuchawkach. Dziecko powinno określić kolejność słyszanego niskiego dźwięku.

Synchroniczne wystukiwanie rytmu

jest to umiejętność przełożenia zmieniających się kliknięć słyszanych raz z lewej, raz z prawej strony na odpowiednie stukanie dłońmi. Zdolność ta świadczy o stosownej dla wieku, koordynacji półkul mózgowych. 
Jest ona mierzona za pomocą zmieniających się kliknięć raz z prawej, a raz z lewej strony. Dziecko jest proszone o naciskanie przycisków w rytm kliknięć (stosownie do nich), na zmianę pojawiających się w słuchawkach.

Czas reakcji z wyborem

umiejętność ta decyduje o czasie rozpoznawania fonemów (głoski przy słyszeniu języka) i grafemów (litery przy rozpoznawaniu języka pisanego). Jest to umiejętność szybkiej i trafnej reakcji motorycznej przy wyborze jednej z wielu możliwości. Wybór może dotyczyć każdego kanału zmysłowego. Reakcja motoryczna może zaś być związana z każdą częścią ciała, którą da się poruszać. Dzieci dyslektyczne przy wykonywaniu tego rodzaju zadań związanych z czasem reakcji z wyborem (Nicolson, 1994), przynajmniej w przypadku kanałów wzrokowo-motorycznego i słuchowo-motorycznego, osiągają znacznie gorsze wyniki niż dzieci z grupy kontrolnej. Umiejętność ta jest istotna w procesach decyzyjnych. 
Ustala się ją mierząc czas, jaki upływa od momentu pojawienia się bodźca do wyboru – naciśnięcia przycisku reakcji. Dziecko słyszy w obu słuchawkach naprzemiennie pojawiające się po jednym dźwięki i proszone jest o jak najszybsze naciśnięcie przycisku po tej stronie, po której pojawił się niski dźwięk.
 
Audio4Lab - urządzenie do diagnozy i treniengu Metodą Warnkego
 

Testy w Metodzie Warnkego

  • test wzorca częstotliwości: umiejętność ta stanowi kolejną ważną podstawę do segmentowania ciągłego potoku mowy przy rozpoznawaniu języka mówionego na poziomie niejęzykowym. Jest ona istotna dla przekładania melodii mowy na informację. Test mierzy umiejętność, wykształconą dzięki stosownemu do wieku rozpoznawaniu wzorców słuchowych, polegającą na zlokalizowaniu tonu o odmiennej wysokości spośród trzech dźwięków.
    Dziecko słysząc ciąg trzech dźwięków: dwóch dźwięków o jednakowej wysokości oraz jednego o odmiennej wysokości, powinno określić pozycję dźwięku różniącego się od dwóch pozostałych.
     
  • test wzorca czasowego: umiejętność ta stanowi, obok rozpoznawania długości tonów, kolejną ważną podstawę do segmentowania ciągłego potoku mowy przy rozpoznawaniu języka mówionego na poziomie niejęzykowym, jest istotna dla przekładania rytmu mowy na informację. Test wzorca czasowego mierzy umiejętność, wykształconą dzięki stosownemu do wieku rozpoznawaniu wzorców słuchowych, polegającą na zlokalizowaniu tonu o odmiennej długości spośród trzech dźwięków. Mierzy się ją za pomocą ciągów dwóch dźwięków o jednakowej długości oraz jednego o odmiennej długości.
    Dziecko słysząc ciąg trzech dźwięków powinno rozpoznać i określić pozycję dźwięku odmiennego od dwóch pozostałych.
     
  • test koordynacji oko-ręka: mierzy umiejętność właściwą dla osób prawidłowo rozwiniętych psychomotorycznie, polegającą na szybkiej korekcie motorycznej rozpoznawalnych wizualnie odchyleń od wartości zadanej. Umiejętność ta jest podstawową umiejętnością do kontroli wizualnej grafomotoryki.
    Rozpoznaje się ją podczas zadania polegającego na balansowaniu lekkim drążkiem na grzbiecie dłoni przez 10 sekund.
     
  • czytanie pseudotekstów: test ten informuje o strategii czytania i o stopniu zautomatyzowania podstawowej konwersji grafemów na fonemy. Osoby prawidłowo piszące opanowały dwie techniki czytania: po pierwsze, dzięki przetwarzaniu liter w głoski uczą się one automatycznie czytać bez konieczności długiego zastanawiania się. Później uczą się rejestrowania znanych im słów jako jednej całości. Osoby z problemami z pisownią z różnych względów pomijają pierwszą fazę uczenia się. Próbują one rozpoznawać cale słowo po jego konturze, a nie po szczegółowej strukturze poszczególnych liter. W ten sposób nie powstają u nich zróżnicowane reprezentacje prawidłowej pisowni.
    Stwierdza się to za pomocą testu czytania pseudotekstów, czyli tekstów złożonych ze słów pozbawionych znaczenia; ponieważ dziecko jest zmuszone do wykazania się umiejętnością automatycznego przetwarzania litery na głoskę.
    Podczas testu mierzona jest liczba błędów oraz czas potrzebny na wykonanie ćwiczenia czytania tekstów pozbawionych znaczenia (np. D e s i e   c h c a   z   k o m ś   b i r i z m e w i e ć). Poziomy od 1 do 5 odpowiadają dokładnie ocenom z cenzurek szkolnych. Jeżeli został osiągnięty poziom od 3 do 5, nie ma konieczności dalszego trenowania umiejętności. W przypadku uzyskania oceny 1 lub 2 zaleca się pilne udoskonalenie automatyzacji zamiany liter na głoski przez trening lateralny skoncentrowany na trzech fazach synchronicznego, zlateralizowanego czytania.

     
  • zdolność do zapamiętywania krótkotrwałego: określa umiejętność krótkotrwałego zapamiętywania przez ucznia sylab i słów w procesie czytania, istotną przede wszystkim do czytania ze zrozumieniem sensu. Jest to stosowna do wieku umiejętność polegająca na powtarzalnym i bezbłędnym zapamiętywaniu ciągów sylab zgodnie z zasadą „wiek odjąć jedna sylaba”, nie więcej jednak niż sześciu sylab.
    Jest ona mierzona przez trzykrotne powtarzanie ciągów złożonych z 2, 3, 4, 5 i 6 sylab w tempie czterech sylab na sekundę.    
     
  • selektywność percepcji: jest to umiejętność opierająca się na funkcjach podstawowych, zwłaszcza zaś na przetwarzaniu czasowym, niezbędna dla bezbłędnego rozróżniania głosek o podobnych brzmieniu, zwłaszcza głosek zwarto-wybuchowych, nawet na tle dźwięków zakłócających. Jest to istotne przy „wychwyceniu” tego, co zostało powiedziane.
    Umiejętność tę mierzy się z użyciem 64 pseudosłów w teście selektywności percepcji wykonywanym na tle dźwięków zakłócających. Badany słyszy w słuchawkach wprowadzenie, a następnie pierwszą część tekstu i powtarza na głos usłyszane słowa, które są następnie porównywane przez badającego z wydrukowanymi wynikami. W zależności od wyników pierwszej części przeprowadza się drugą część testu, w której decydująca jest liczba prawidłowych par. W przypadku dzieci dotkniętych dysleksją wyniki będą zaniżone.
     
  • spostrzeganie dynamiczne:  jest to umiejętność każdej prawidłowo widzącej osoby do podążania obydwoma oczami za oglądanym przedmiotem. Umiejętność ta jest istotna dla łatwości i szybkości czytania. Podczas czytania nie „skanujemy” jednej litery po drugiej. W celu uzyskania ostrego obrazu oglądanego obiektu nasze oczy muszą się na nim zatrzymać przez około 200 milisekund. To zatrzymanie zwane jest fiksacją. Oprócz tego fiksacja skierowana jest także na całe grupy liter. Po fiksacji mięśnie oka wykonują trwający około 50 milisekund skok zwany ruchem sakkadowym, przez co „na wizję” wchodzi kolejna grupa liter. Czytanie jest więc czynnością wynikającą z naprzemiennego przechodzenia między fiksacją a ruchami sakkadowymi.
    Test spostrzegania dynamicznego wykonuje się sprawdzając u dziecka podążanie obydwoma oczami za tzw. obiektem fiksacji.
     
  • zez ukryty: to test współpracy obuocznej, tzw. test widzenia stereoskopowego – sprawdza zdolność widzenia w trzech wymiarach z bliskiej odległości.
    Badany patrzy na specjalnie zaprojektowane srebrne plansze z implementowanymi fotografiami, różnymi symbolami. Tylko osoby o prawidłowym widzeniu stereoskopowym są w stanie rozpoznać te symbole spontanicznie i równie spontanicznie je nazwać  Jeżeli potrafi wymienić wszystkie z czterech prezentowanych obrazków, widzenie stereoskopowe jest uznawane za poprawne. W przeciwnym razie zaleca się wykonanie dalszych badań w kierunku wykluczenia zeza ukrytego.   
     
  • literowanie wzrokowe: test literowania wzrokowego sprawdza strategię literowania lub głoskowania stosowaną przez dziecko, mającą znaczenie w przypadku, gdy nie wszystkie słowa pisze się tak samo, jak się wymawia. Część słów objęta jest konkretnymi regułami pisowni (np. po spółgłosce piszemy „rz”), inne słowa nie podlegają regułom poprawnej pisowni (pszenica, gżegżółka). Takie wyrazy możemy przywołać tylko z naszego wizualnego leksykonu.
    Dziecko w tym ćwiczeniu powinno przeliterować znane mu słowo zadane przez terapeutę zarówno od przodu, jak i od tyłu. Dzięki temu można ustalić, jaką technikę literowania lub głoskowania dziecko sobie przyswoiło.
Cała diagnostyka prowadzona jest przy użyciu specjalistycznych przyrządów testowo-pomiarowych, m.in. za pomocą urządzenia A4Lab - Brain Audiometr.