tel. kom. 693-396-774
tel./fax: (71) 336 10 36
e-mail: centrum@biomed.org.pl

Co to jest biofeedback?

Wyszukaj w serwisie
Ludzki mózg to dla naukowców ciągle jeszcze wielka zagadka. Wciąż podejmujemy próby stworzenia superkomputera symulującego jego działanie. Natomiast do pełnej symulacji pracy ludzkiego mózgu potrzeba jest około 20 EFLOPS mocy obliczeniowej. To jest 1000 razy więcej niż możemy stworzyć obecnie.

 

Biofeedback historia

To właśnie postęp techniczny napędza rozwój każdej dziedziny ludzkiego życia. Amerykańska Agencja Kosmiczna NASA już na początku lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku zaczęła wykorzystywać do treningu kosmonautów urządzenie nazwane EEG-biofeedback. Od przeszło 10 lat EEG-biofeedback jest znany również w Polsce. Wprowadzenie technik komputerowych umożliwiło i usprawniło rozwój badań z przeprowadzeniem i interpretacją zapisu EEG mózgu, które swoje początki mają w latach 20. ubiegłego wieku wieku. Za twórcę elektroencefalografii uznaje się niemieckiego lekarza psychiatrę Hansa Bergera (1873–1941).
Już w latach 60. ubiegłego wieku N. Miller udowodnił, że funkcje układu autonomicznego można modyfikować za sprawą tzw. warunkowania instrumentalnego. Badania, które jego współpracownicy prowadzili na zwierzętach, nie pozostawiały cienia wątpliwości, że można nauczyć się wpływać na procesy zachodzące, wydawałoby się, poza kontrolą świadomości.

Biofeedback pozwala uruchomić zdolności samoregulacyjne człowieka poprzez dostarczenie mu precyzyjnej informacji zwrotnej o stanie narządów organizmu. Rewolucja informatyczna lat 90. umożliwiła dokładniejsze pomiary wskaźników fizjologicznych. Tym samym rozszerzono możliwości stosowania treningów biofeedbacku, dodając elementy wizualne jako informację zwrotną (zamiast pierwotnie stosowanego dźwięku), a także wzbogacając aparaturę komputerową o narzędzia obliczeniowe, które pozwalają uchwycić nawet najmniejsze zmiany w obrębie określonej modalności fizjologicznej.
 
W roku 1972 Sterman i in. (Sterman, Friar, 1972) w badaniach na kotach udowodnili, że potrafią one nauczyć się zwiększać amplitudę fali o częstotliwości 12–15 Hz w rejonie kory sensomotorycznej. Kolejne eksperymenty pokazały, że dotyczy to także ludzi. Sterman stwierdził, że pacjenci z epilepsją, którzy trenują ten rytm sensomotoryczny określany przez niego falą SMR, mają mniej napadów padaczkowych.
 
Następcy Stermana znaleźli znacznie więcej zastosowań metody biofeedback w praktyce klinicznej. M.in. Joel Lubar udowodnił jej skuteczność w terapii dzieci z ADHD; Penniston, trenując weteranów wojny w Wietnamie, pokazał, że może być użyteczna dla osób po traumatycznych przeżyciach i z zaburzeniami lękowymi; Tansey zaprezentował możliwość poprawy funkcji umysłowych u dzieci z trudnościami w uczeniu się (dysleksja, dysgrafia, dysortografia).
 

Terapia EEG-biofeedback

Obecnie dzięki postępowi technicznemu możliwe jest rejestrowanie sygnału EEG oraz jego wizualizacja na ekranie komputera. Sygnał nie jest już poddawany analogowej ocenie wzrokowej, lecz podlega analizie cyfrowej. Rejestrowane dane analogowe sygnału EEG są odpowiednio wzmacniane (około milion razy), a następnie przekształcone z postaci ciągłej analogowej na postać dyskretną (cyfrową). To wszystko dzieje się w pamięci komputera, a krótki czas obliczeń jest możliwy dzięki zastosowaniu m.in. szybkiej transformaty Fouriera (FFT, Fast Fourier Transform). Zastosowanie techniki komputerowej gwarantuje ogólnodostępność tego typu urządzeń wykorzystywanych do zapisu EEG.
Jeszcze na początku lat sześćdziesiątych nawet nie sądzono, że możliwy będzie trening fal mózgowych człowieka z wykorzystaniem w tym celu warunkowania instrumentalnego. Trenowanie fal SMR (14 Hz) na zasadzie warunkowania instrumentalnego dało początek nowej erze zastosowań rozwiązań technicznych do efektywnej stymulacji mózgu za pomocą biologicznego sprzężenia zwrotnego z wykorzystaniem techniki komputerowej. W praktyce połączono po prostu technikę komputerową, umożliwiającą bieżące monitorowanie fal mózgowych z biologicznym sprzężeniem zwrotnym i zastosowano w terapii jako metodę EEG-biofeedback. Hamowanie oraz/lub promowanie odpowiednich częstotliwości fal bioelektrycznych mózgu z wykorzystaniem warunkowania instrumentalnego stało się możliwe do przeprowadzania na szeroką skalę w specjalistycznych gabinetach psychologicznych, pedagogicznych czy lekarskich. 
 
 
EEG-biofeedback to rodzaj terapii, dzięki której pacjent w sposób świadomy uczy się zmieniać wzorzec wytwarzanych fal w mózgu, tak aby mózg pracował wydajniej i szybciej. Sygnał z jednego punktu na głowie pacjenta jest przetwarzany na zrozumiałą dla pacjenta postać graficzną (wykres, animację bądź grę wideo). Dzięki temu sprzężeniu zwrotnemu pacjent wie, kiedy jest skoncentrowany, a kiedy przestaje się koncentrować. Pozwala to nauczyć się reakcji własnego mózgu i tak modyfikować jego pracę, aby funkcjonował efektywnie.
EEG-biofeedback to profesjonalny trening mózgu. Pacjent nie musi używać klawiatury. Informacja o stanie umysłu jest mu przekazywana za pośrednictwem sygnału EEG. Terapia może poprawić szybkość uczenia się, przyczynić się do rozwiązania problemów szkolnych. Jest też skuteczna w przypadku dysleksji, dysortografii. Może służyć osobom, które chcą poprawić wyniki w dziedzinach wymagających koncentracji (sport, muzyka).
Neurofeedback pomoże nie tylko poprawić potencjał intelektualny, funkcjonwanie procesów poznawczych, takich jak koncentracja, uwaga, pamięć, ale również odpowiednio dobrane protokoły pozwolą nauczyć klienta relaksacji, wyciszenia oraz radzenia sobie ze stresem.
Biofeedback to ogólnodostępna metoda treningowa, co ważne, bezinwazyjna, a polega wyłącznie na wolincjonalym uczeniu się m.in. stanu koncentracji uwagi albo relaksacji, poprzez równoczesne nagradzanie uzyskiwanych w ten sposób parametrów pracy mózgu. W ten sposób mózg uczy się pożądanych stanów psychofizjologicznych, które w znacznej mierze wiążą się z określonym zapisem fal bioelektrycznych. Proces, uczenia się, można również wspomagać między innymi przez suplementację np. kwasami OMEGA 3 lub farmakologicznie przez wprowadzenie leków, czy też środków naturalnych, poprawiających krążenie mózgowe albo przez stymulowanie produkcji i dystrybucji w przestrzeni międzysynaptycznej odpowiednich neuroprzekaźników. Oddziaływania tego typu mają olbrzymie znaczenie nie tylko w terapii zaburzeń koncentracji uwagi, uczenia się, zaburzeń pamięci, ale również we wspomaganiu leczenia stanów depresyjnych i lękowych. Metoda EEG-biofeedback znalazła również zastosowanie w leczeniu pacjentów z padaczką lekooporną. W treningach EEG-biofeedback uczestniczą także osoby, które chcą się doskonalić i intensywnie rozwijać funkcje swojego mózgu, np. w zakresie koncentracji uwagi, chcą nauczyć się radzenia sobie ze stresem – kontrolować emocje, uzyskać umiejętność wchodzenia w stan relaksacji i wyciszenia.
Amerykańska Akademia Pediatrii uznała w 2013 r. metodę biofeedback jako jedną z najbardziej rekomendowanych form terapii dla pacjentów z ADHD oraz ADD (best support Level 1).
Rekomendacja dotyczy tych form oddziaływania, których skuteczność ma wystarczające potwierdzenie w doniesieniach naukowych i klinicznych (evidence based).